Khoá học chơi đàn Tranh – âm hưởng dân gian Việt Nam

Nghệ sĩ biểu diễn đàn Tranh

Nghệ sĩ biểu diễn đàn Tranh

Đàn Tranh còn được gọi là đàn thập lục, đàn thuộc họ dây, chi gảy, vì có 16 dây nên đàn còn có tên gọi là đàn Thập lục. Ngoài khả năng diễn tấu giai điệu, ngón chơi truyền thống của đàn Tranh là những quãng tám rải hoặc chập và ngón đặc trưng nhất là vuốt trên các dây là ngón á. Đàn Tranh là nhạc khí dùng để độc tấu, hòa tấu, đệm hát, ngâm thơ và được chơi trong nhiều thể loại âm nhạc như các dàn nhạc tài tử, cải lương, chèo, nhã nhạc, dân tộc tổng hợp.

Ngày nay, việc kết hợp các yếu tố trong âm nhạc dân tộc cổ truyền cùng với các yếu tố âm nhạc hiện đại đang là xu hướng được nhiều nghệ sĩ lựa chọn để cho ra đời những sản phẩm âm nhạc độc đáo. Điều này cũng thúc đẩy việc xóa mờ ranh giới giữa các nền âm nhạc trên khắp thế giới. Không chỉ dừng lại ở việc kết hợp các ca khúc với nhau, mà ngày nay các ngôn ngữ, nhạc cụ cũng được đan xen với nhau trong cùng một ca khúc. Và một trong những nhạc cụ cổ truyền dễ mang lại sự ấn tượng sâu sắc cho người nghe khi được kết hợp cùng âm nhạc hiện đại là đàn Tranh, hay còn gọi với cái tên đàn Thập Lục.

1. Cấu tạo

Thùng đàn:

Đàn tranh có hình hộp dài, thùng đàn/thân đàn dài khoảng 100cm với một đầu lớn và một đầu nhỏ dần. Đầu lớn có chiều ngang 17cm đến 20cm và đầu nhỏ có chiều ngang từ 12cm đến 15cm. Chính cấu tạo này cùng với cách tạo hình chi tiết khác tạo nên sự thanh thoát cho đàn Tranh. Thân đàn Tranh thường được làm bằng gỗ mun, gỗ trắc

Mặt đàn:

Là mặt gỗ cong vòm lên và không liền một khối với thân đàn. Mặt đàn thường làm bằng gỗ cây ngô đồng hoặc gỗ thông. Có quan niệm cho rằng, mặt đàn vòm cong lên là biểu trưng cho bầu trời. Mặt đàn dày khoảng 5mm

Đáy đàn:

Đáy đàn là một mặt phẳng để dễ để trên đùi khi ngồi đất hoặc để trên mặt phẳng khác khi ngồi ghế, đồng thời tạo sự ổn định khi chơi đàn. Đáy đàn thường sẽ được khoét 3 lỗ. Một lỗ ổ đầu to của đàn để thoát âm, và mắc dây đàn. Ở đầu nhỏ có một lỗ nhỏ để treo đàn lên khi không sử dụng và 1 lỗ ở giữa đáy đàn để tiện việc di chuyển. Lỗ giữa này có hình chữ nhật

Đàn tranh Việt Nam

Cầu đàn:

Ở đầu to của hộp đàn, chúng ta sẽ thấy một miếng gỗ nhô cao lên, cong ôm sát theo độ vòm của mặt đàn. Đây là cầu đàn. Cầu đàn được đục 16 lỗ nhỏ thẳng hàng để luồn dây đàn qua và giúp cố định dây đàn không bị xô lệch quá nhiều khi được khẩy.

Ngựa đàn:

Các bạn nhìn thấy trên mặt đàn có 32 vật thể nhọn hình chữa A. Đó chính là ngựa đàn hay còn gọi là nhạn đàn vì hình dáng như đôi cánh ngạn. 32 ngựa đàn này dùng để gác dây và có thể di chuyển dọc theo mặt đàn để căng chỉnh cao độ của mỗi dây đàn ngay cả trong lúc đàn một cách dễ dàng. Ngựa đàn thường làm bằng gỗ, nhựa hoặc xương, ngà,…

Dây đàn:

Dây đàn ngày xưa được tra là loại dây làm bằng tơ. Tra là tiếng gọi xưa của hành động luồn dây, mắc dây vào thân đàn. Ngày nay thi đa số làm bằng dây kim lại như đồng, sắt, inox

Trục đàn:

Ở phía đầu nhỏ của đàn tranh, có 1 trục đàn. Trục đàn dùng để căng dây hoặc làm trùng dây/thả dây để tạo các âm sắc khác nhau. Kết hợp cùng sự di chuyển của ngựa đàn/nhạn đàn tạo nên khả năng thiên biến vạn hóa cho đàn Tranh.

Móng gảy đàn:

Móng chơi đàn Tranh

Tuy không là một bộ phận nằm trong cấu tạo của đàn Tranh nhưng nếu thiếu những móng gảy này thì người chơi đàn Tranh khó có được sự uyển chuyển trong việc tạo ra âm thanh và cũng sẽ rất dễ tổn thương ngón tay vì dây đàn rất mỏng, mỏng như cước mà lại được căng cứng.

Móng gảy đàn được đeo ở các ngón tay 1, 2 và 3 bàn tay.

2. Âm thanh của đàn Tranh

Do các dây được căng rất chắc, đồng thời dây đàn được tạo ra với độ dày rất nhỏ dù là dây dày nhất nên âm thanh của đàn Tranh rất mảnh mai và trong sáng. Ở những nốt cao nhất mà đàn Tranh có thể tạo ra, âm thanh nghe vô cùng réo rắt như tiếng nước chảy và bay bổng như lạc vào chốn thần tiên.

Đàn tranh có một âm vực rất rộng lên đến 3 quãng 8. Điều này là một lợi thế cho Đàn tranh vì âm vực quá rộng nên có thể diễn đạt nhiều cung bật cảm xúc cũng như kiêm nhiều “chức vụ” khi hòa tấu cùng các nhạc cụ khác.

Đàn tranh là một nhạc cụ thể hiện rõ ràng nhất ngũ cung Việt Nam. Đàn Tranh được lên dây theo kiểu cổ nhạc:

• Dây  1 là dây Hò tương ứng với nốt Sol 3 (G3) trong nhạc phương Tây. Có khi thấp hơn là Fa 3

• Dây 2 là dây Xự tương ứng với La 3 (A3)

• Dây 3 là Xang tương ứng với nốt Đô 4 (C4)

• Dây 4 là Xê tương ứng với nốt Rê 4 (D4)

• Dây 5 là dây Công tương ứng với nốt Mi 4 (E4)

Và cứ theo công thức này mà tăng lên tương ứng với 20 dây còn lại.

Đàn tranh có một đặt điểm là 32 con nhạn đàn xếp thành 2 hàng, chia đàn tranh ra làm 3 phần. Phần gần đầu to của đàn (Dùng tay phải để khẩy), phần giữa và phần gần đầu nhỏ của đàn (dùng tay trái để điều khiển). Và âm thanh 3 phần của đàn này tạo ra không hề giống nhau.

3. Sử dụng

Đàn tranh được dùng để độc tấu, hòa tấu, đệm hát và thường có mặt ở các dàn nhạc tài tử ở Việt Nam, những dàn nhạc dân tộc tổng hợp quốc tế.

4. Cách chơi đàn

Cách chơi truyền thống là sử dụng 2 ngón gẩy. Ngày ngay người chơi thường sử dụng 3 ngón, một số giả dụ cá biệt sử dụng 4 – 5 ngón.

Cách sử dụng 3 ngón gẩy gồm ngón mẫu (ngón 1), trỏ (ngón 2) và giữa (ngón 3) là phổ biến nhất. Cách bí quyết gẩy cơ bản gồm: Liền bậc, phương pháp bậc, gẩy đi xuống và đi lên ngay lập tức bậc hoặc bí quyết bậc. Thường dùng móng gẩy để gẩy nhưng riêng đàn sắt thì không  dùng mà gẩy bằng đầu bụng ngón tay.

Học viên học tại Sen Việt Music

Học viên học tại Sen Việt Music

Học viên học tại Sen Việt Music

KHOÁ HỌC ĐÀN TRANH

SEN VIỆT MUSIC ♪
Hotline: 0966766582 – 0966493128
Website: https://senvietmusic.com ♪
Facebook: https://www.facebook.com/senvietmusic ♪
Youtube: www.youtube.com/@SenViệtMusic ♪
Mail: [email protected] ♪

Địa chỉ: 100/12 Nguyễn Văn Lượng, Phường 17, Gò Vấp, Hồ Chí Minh